Thử việc là giai đoạn để người sử dụng lao động đánh giá năng lực và để người lao động làm quen với công việc trước khi gắn bó lâu dài. Tuy nhiên, kéo dài thử việc nhiều tháng, thử việc nhiều lần, trả lương thử việc quá thấp hoặc “im lặng” khi hết thời hạn vẫn là những vi phạm phổ biến. Bài viết hệ thống các quy định tại Điều 24 – 27 Bộ luật Lao động 2019 và những lưu ý giúp cả hai bên phòng ngừa tranh chấp.
1. Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14: Điều 24 (thử việc), Điều 25 (thời gian thử việc), Điều 26 (tiền lương thử việc), Điều 27 (kết thúc thời gian thử việc).
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025) về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.
- Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội.
Cập nhật: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động và các luật liên quan đang được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai, khóa XVI (trình ngày 21/10/2026). Theo các thông tin đã công bố, dự án tập trung vào cho thuê lại lao động, thương lượng tập thể, ngày nghỉ lễ, đình công, thanh tra lao động và lao động nước ngoài; chưa ghi nhận nội dung sửa đổi các quy định về thử việc (nguồn: Tạp chí Luật sư Việt Nam – lsvn.vn; Tạp chí Người lao động – tcnnld.vn).
2. Hình thức thỏa thuận thử việc
Theo Điều 24, người sử dụng lao động và người lao động có thể thỏa thuận nội dung thử việc ngay trong hợp đồng lao động hoặc giao kết riêng một hợp đồng thử việc. Nội dung hợp đồng thử việc gồm thời gian thử việc và các nội dung chủ yếu của hợp đồng lao động như công việc, địa điểm làm việc, mức lương, thời giờ làm việc.
Đáng chú ý, pháp luật không cho phép thử việc đối với người lao động giao kết hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng.
3. Thời gian thử việc tối đa
Điều 25 quy định thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận căn cứ vào tính chất, mức độ phức tạp của công việc, nhưng chỉ được thử việc một lần đối với một công việc và không quá:
| Nhóm công việc | Thời gian tối đa |
|---|---|
| Người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp và pháp luật về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp | 180 ngày |
| Công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên | 60 ngày |
| Công việc cần trình độ trung cấp; công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | 30 ngày |
| Công việc khác | 06 ngày làm việc |
4. Tiền lương thử việc tối thiểu 85%
Theo Điều 26, tiền lương của người lao động trong thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó. Ví dụ, vị trí có mức lương chính thức 15 triệu đồng/tháng thì lương thử việc không được thấp hơn 12,75 triệu đồng/tháng.
Người lao động thử việc vẫn được hưởng các quyền chung về thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; làm thêm giờ, làm việc ban đêm được trả lương theo Điều 98 Bộ luật Lao động 2019.
5. Kết thúc thử việc và quyền hủy bỏ thỏa thuận
Theo Điều 27:
- Khi kết thúc thời gian thử việc, người sử dụng lao động phải thông báo kết quả thử việc cho người lao động.
- Nếu đạt yêu cầu: tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết (trường hợp thỏa thuận thử việc trong hợp đồng lao động) hoặc phải giao kết hợp đồng lao động (trường hợp giao kết hợp đồng thử việc riêng).
- Nếu không đạt yêu cầu: chấm dứt hợp đồng lao động đã giao kết hoặc hợp đồng thử việc.
- Trong thời gian thử việc, mỗi bên có quyền hủy bỏ hợp đồng thử việc hoặc hợp đồng lao động đã giao kết mà không cần báo trước và không phải bồi thường.
6. Lưu ý rủi ro và tình huống thường gặp
- Thử việc lần hai cho cùng một công việc: là vi phạm Điều 25, dù đổi tên chức danh nhưng nội dung công việc không thay đổi. Doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.
- Hết thời hạn nhưng không thông báo kết quả, người lao động vẫn tiếp tục làm việc: rủi ro bị xác định quan hệ lao động đã được xác lập theo hợp đồng lao động; doanh nghiệp nên thông báo kết quả bằng văn bản hoặc thư điện tử để lưu chứng cứ.
- Bảo hiểm xã hội trong thời gian thử việc: nếu nội dung thử việc được ghi trong hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên, người lao động có thể thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024; trường hợp ký hợp đồng thử việc riêng cần xem xét cụ thể.
- Người lao động: cần giữ hợp đồng, bảng lương, tin nhắn giao việc. Khi phát sinh tranh chấp lao động cá nhân, có thể yêu cầu hòa giải viên lao động hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo Bộ luật Tố tụng dân sự đã sửa đổi.
- Doanh nghiệp: nên xây dựng tiêu chí đánh giá thử việc rõ ràng ngay từ khi giao kết để quyết định “không đạt” có cơ sở, tránh khiếu nại.
Nguồn tham khảo: Bộ luật Lao động 2019 (Cổng Pháp luật quốc gia vbpl.vn); thông tin Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI (lsvn.vn, tcnnld.vn).
Nếu doanh nghiệp cần rà soát mẫu hợp đồng thử việc, quy chế tuyển dụng hoặc người lao động cần hỗ trợ khi bị vi phạm quyền lợi, hãy liên hệ để được luật sư tư vấn. Tham khảo dịch vụ pháp lý của Luật Sao Kim.
Công ty Luật TNHH Sao Kim – Hotline/Zalo: 0913 563 994 – Văn phòng: P.301, tòa 493 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
