Từ ngày 01/7/2026, Luật Viên chức số 129/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, mở rộng đáng kể quyền của viên chức trong hoạt động kinh tế: không chỉ được góp vốn mà còn được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, quyền này không tuyệt đối. Bài viết phân tích phạm vi được phép, các giới hạn theo pháp luật phòng, chống tham nhũng, pháp luật doanh nghiệp và những rủi ro viên chức cần lưu ý.
1. Bối cảnh: từ “chỉ được góp vốn” đến “được tham gia điều hành”
Luật Viên chức 2025 được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10 và được công bố theo Lệnh của Chủ tịch nước cuối tháng 12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thế Luật Viên chức năm 2010 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2019).
Theo quy định trước đây, viên chức được góp vốn vào công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã và một số cơ sở ngoài công lập nhưng không được tham gia quản lý, điều hành, trừ trường hợp luật chuyên ngành cho phép.
2. Nội dung quyền theo Điều 13 Luật Viên chức 2025
Điều 13 Luật Viên chức 2025 quy định nhóm quyền của viên chức về hoạt động nghề nghiệp ngoài đơn vị và hoạt động kinh doanh, trong đó đáng chú ý:
- Góp vốn, tham gia quản lý, điều hành (khoản 3 Điều 13): viên chức được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập, “trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, pháp luật về doanh nghiệp hoặc pháp luật về ngành, lĩnh vực có quy định khác”. Như vậy, về nguyên tắc, viên chức có thể giữ các chức danh như giám đốc, thành viên hội đồng quản trị nếu không thuộc trường hợp bị hạn chế.
- Ký hợp đồng bên ngoài (khoản 1 Điều 13): viên chức được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác, với điều kiện pháp luật chuyên ngành không cấm, không xung đột lợi ích và không trái với thỏa thuận trong hợp đồng làm việc. Nếu hợp đồng làm việc chưa có thỏa thuận về nội dung này, viên chức phải được người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập đồng ý bằng văn bản; nếu là người đứng đầu đơn vị thì phải có văn bản chấp thuận của cơ quan cấp trên trực tiếp.
- Hành nghề với tư cách cá nhân: viên chức được hành nghề với tư cách cá nhân khi pháp luật chuyên ngành không cấm.
3. Những giới hạn viên chức phải tuân thủ
Thứ nhất, pháp luật về phòng, chống tham nhũng. Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 132/2025/QH15 ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/7/2026) quy định những việc người có chức vụ, quyền hạn không được làm, như tư vấn cho doanh nghiệp về công việc thuộc bí mật nhà nước, bí mật công tác hoặc công việc thuộc thẩm quyền giải quyết của mình; người đứng đầu, cấp phó không được góp vốn vào doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực mình trực tiếp quản lý hoặc để vợ, chồng, cha, mẹ, con kinh doanh trong lĩnh vực đó.
Thứ hai, pháp luật về doanh nghiệp. Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định các đối tượng không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp, trong đó có cán bộ, công chức, viên chức theo pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức. Do Luật Viên chức 2025 đã mở rộng quyền, việc xác định viên chức nào được làm người quản lý doanh nghiệp cần đối chiếu đồng bộ hai luật.
Thứ ba, pháp luật chuyên ngành. Một số luật có quy định riêng, ví dụ Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025 quy định về viên chức tại tổ chức khoa học và công nghệ công lập tham gia thành lập, quản lý doanh nghiệp, cần có sự đồng ý của người đứng đầu tổ chức.
4. Lưu ý rủi ro và tình huống thường gặp
- Xung đột lợi ích: Giảng viên trường công lập làm giám đốc công ty cung cấp thiết bị, dịch vụ cho chính trường mình là tình huống điển hình có nguy cơ vi phạm. Viên chức nên chủ động kê khai, báo cáo người đứng đầu đơn vị.
- Không ảnh hưởng nhiệm vụ chính: Việc tham gia doanh nghiệp không được làm ảnh hưởng đến việc hoàn thành nhiệm vụ tại đơn vị; vi phạm có thể dẫn đến xử lý kỷ luật. Đáng lưu ý, theo Điều 36 Luật Viên chức 2025, thời hiệu xử lý kỷ luật được kéo dài lên 05 năm đối với hành vi bị khiển trách và 10 năm đối với các hành vi khác.
- Thủ tục đăng ký doanh nghiệp: Khi đăng ký làm người đại diện theo pháp luật, viên chức cần chuẩn bị văn bản chứng minh không thuộc trường hợp bị cấm. Hồ sơ nộp tại cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh hoặc qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
Kết luận
Luật Viên chức 2025 tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn để viên chức tham gia hoạt động kinh tế, song đi kèm yêu cầu nghiêm ngặt về phòng ngừa xung đột lợi ích. Trước khi góp vốn hoặc nhận chức danh quản lý doanh nghiệp, viên chức nên rà soát đồng thời Luật Viên chức, Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Doanh nghiệp và luật chuyên ngành. Bạn đọc cần hỗ trợ có thể tham khảo dịch vụ pháp lý của Luật Sao Kim.
Căn cứ pháp lý: Luật Viên chức số 129/2025/QH15, Điều 13, 36; Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 132/2025/QH15); Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi, bổ sung), Điều 17. Tham khảo: Báo Thanh tra (thanhtra.com.vn), Tạp chí Luật sư Việt Nam (lsvn.vn), Tạp chí Tòa án nhân dân (tapchitoaan.vn).
Công ty Luật TNHH Sao Kim – Hotline/Zalo: 0913 563 994 – Văn phòng: P.301, tòa 493 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
