Từ ngày 01/7/2026, Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú số 128/2025/QH15 chính thức có hiệu lực. Luật quy định cụ thể những quyền mà người bị tạm giữ, tạm giam được bảo đảm trong thời gian bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, từ quyền được gặp thân nhân, người bào chữa đến quyền khiếu nại, tố cáo. Đây là thông tin mà gia đình người bị tạm giữ, tạm giam cần nắm rõ.
1. Luật mới thay thế luật cũ từ 01/7/2026
Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú được Quốc hội khóa XV thông qua chiều ngày 10/12/2025 với 426/430 đại biểu có mặt tán thành (theo Báo Đại biểu Nhân dân). Luật gồm 12 chương, 74 điều, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thế Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam số 94/2015/QH13.
Điểm mới đáng chú ý là phạm vi điều chỉnh được mở rộng sang việc thi hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú. Theo đó, người bị áp dụng biện pháp này không được rời khỏi xã, phường, đặc khu nơi cư trú (phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp) hoặc khu vực do đơn vị quân đội quản lý, và phải có mặt khi cơ quan có thẩm quyền triệu tập.
2. Những quyền cơ bản của người bị tạm giữ, tạm giam
Khoản 1 Điều 17 Luật số 128/2025/QH15 ghi nhận nhóm quyền của người bị tạm giữ, người bị tạm giam. Có thể tóm lược các quyền quan trọng như sau:
- Được bảo đảm chế độ ăn, mặc, khám chữa bệnh; được gửi, nhận thư, sách, báo, quà theo quy định (điểm c).
- Được gặp người thân thích, người bào chữa, tiếp xúc lãnh sự, tiếp xúc với tổ chức nhân đạo (điểm d).
- Được tự bào chữa, nhờ người bào chữa hoặc được trợ giúp pháp lý (điểm đ).
- Được khiếu nại, tố cáo hành vi trái pháp luật của người có thẩm quyền (điểm h).
Song song, người bị tạm giữ, tạm giam có nghĩa vụ chấp hành lệnh, quyết định của người có thẩm quyền và nội quy cơ sở giam giữ (khoản 2 Điều 17). Bên cạnh luật chuyên ngành, các quyền tố tụng còn được quy định tại Điều 58, 59, 60 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), như quyền được biết lý do bị giữ, bị tạm giữ; quyền trình bày lời khai, không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
3. Thăm gặp thân nhân và người bào chữa: quy định cụ thể
Gặp người thân thích (khoản 1 Điều 22):
- Người bị tạm giữ được gặp người thân thích 01 lần trong thời gian tạm giữ và 01 lần trong mỗi lần gia hạn tạm giữ.
- Người bị tạm giam được gặp người thân thích 01 lần trong 01 tháng.
- Mỗi lần gặp không quá 01 giờ.
- Trường hợp gặp thêm hoặc gặp người không phải thân thích phải được cơ quan đang thụ lý vụ án đồng ý.
Cơ sở giam giữ có thể từ chối thăm gặp trong các trường hợp luật định (khoản 4 Điều 22), và việc hạn chế thăm gặp cũng có thể là hình thức kỷ luật khi người bị tạm giữ, tạm giam vi phạm nội quy (Điều 23).
Gặp người bào chữa (khoản 3 Điều 22): Người bào chữa được gặp người bị tạm giữ, tạm giam để thực hiện bào chữa tại buồng làm việc của cơ sở giam giữ hoặc nơi người đó đang điều trị, khi xuất trình giấy tờ tùy thân và văn bản thông báo người bào chữa theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Đây là cơ sở quan trọng để luật sư tham gia sớm, bảo vệ quyền lợi cho thân chủ ngay từ giai đoạn điều tra.
Thư, sách, báo và quà: Người bị tạm giữ, tạm giam chỉ được gửi, nhận thư, sách, báo, tài liệu khi được cơ quan thụ lý vụ án cho phép (Điều 29); riêng người bị kết án đang chờ thi hành án (không là bị can, bị cáo trong vụ án khác) được gửi, nhận mà không cần xin phép nhưng phải chịu kiểm tra. Quà của thân nhân gửi vào phải qua kiểm tra và trong định lượng do Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định (khoản 2 Điều 27).
4. Lưu ý và tình huống thường gặp
- “Gia đình có được gặp ngay khi người thân vừa bị tạm giữ?” Luật cho phép gặp 01 lần trong thời gian tạm giữ, nhưng phải làm thủ tục với cơ sở giam giữ và có thể bị từ chối trong trường hợp luật định. Gia đình nên chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ thân thích.
- Nên mời luật sư càng sớm càng tốt: Người bào chữa có thể tham gia từ khi người bị bắt, bị tạm giữ có quyết định tạm giữ (Điều 74 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015). Việc đăng ký bào chữa thực hiện tại cơ quan đang tiến hành tố tụng.
- Trường hợp phát hiện vi phạm (bị ép cung, không được bảo đảm chế độ ăn, khám chữa bệnh…), người bị tạm giữ, tạm giam hoặc người bào chữa có quyền khiếu nại, tố cáo tới thủ trưởng cơ sở giam giữ, cơ quan quản lý cấp trên hoặc Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam (Viện kiểm sát nhân dân khu vực hoặc cấp tỉnh tùy cơ quan thụ lý).
- Gọi điện, liên lạc trực tuyến
Kết luận
Luật số 128/2025/QH15 cụ thể hóa nguyên tắc tôn trọng, bảo vệ quyền con người trong thi hành biện pháp ngăn chặn. Nắm vững các quyền này giúp người bị tạm giữ, tạm giam và gia đình chủ động bảo vệ mình, đồng thời phối hợp hiệu quả với người bào chữa. Khi người thân bị tạm giữ, tạm giam, bạn đọc có thể tham khảo dịch vụ pháp lý của Luật Sao Kim để được hỗ trợ kịp thời.
Căn cứ pháp lý: Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú số 128/2025/QH15, Điều 17, 22, 23, 27, 29; Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), Điều 58, 59, 60, 74. Tham khảo: Báo Đại biểu Nhân dân (daibieunhandan.vn); Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật (vbpl.vn).
Công ty Luật TNHH Sao Kim – Hotline/Zalo: 0913 563 994 – Văn phòng: P.301, tòa 493 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
