Từ ngày 01/7/2026, Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo chính thức có hiệu lực. Luật điều chỉnh thẩm quyền theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, mở rộng quyền của người khiếu nại và bổ sung hình thức tiếp công dân trực tuyến. Bài viết tóm lược những điểm mới người dân, doanh nghiệp cần nắm khi thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo.
1. Căn cứ pháp lý
- Luật số 136/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
- Luật Tiếp công dân số 42/2013/QH13; Luật Khiếu nại số 02/2011/QH13; Luật Tố cáo số 25/2018/QH14 (đã được sửa đổi, bổ sung).
- Văn bản hợp nhất Luật Khiếu nại số 28/VBHN-VPQH năm 2026 của Văn phòng Quốc hội.
- Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Điều 30.
2. Tiếp công dân: thêm hình thức trực tuyến, Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp phụ trách
Theo Báo Đại biểu Nhân dân, Luật bổ sung quy định về tiếp công dân trực tuyến, bên cạnh hình thức tiếp trực tiếp truyền thống. Đây là thay đổi phù hợp với chủ trương chuyển đổi số và giúp người dân ở xa trụ sở cơ quan nhà nước thuận lợi hơn khi trình bày khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.
Sau khi không còn cấp huyện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã trực tiếp phụ trách công tác tiếp công dân: ban hành nội quy, quy chế, bố trí địa điểm và tiếp công dân định kỳ ít nhất 02 ngày trong một tháng, ngoài các trường hợp tiếp đột xuất.
Đồng thời, người đến khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh phải nêu rõ họ tên, địa chỉ, số định danh cá nhân hoặc giấy tờ tùy thân tương ứng và cung cấp thông tin, tài liệu cần thiết. Nhà nước cũng xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
3. Khiếu nại: bỏ thẩm quyền cấp huyện, được rút một phần khiếu nại
Chủ thể khiếu nại được mở rộng từ “công dân” thành “cá nhân”, thống nhất với khoản 1 Điều 30 Hiến pháp (theo Cổng Phổ biến, giáo dục pháp luật TP Cần Thơ).
Thẩm quyền giải quyết. Luật bãi bỏ thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Chủ tịch UBND cấp huyện. Chủ tịch UBND cấp xã giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình và của người do mình quản lý trực tiếp (Điều 17 Luật Khiếu nại được sửa đổi). Khiếu nại lần hai được chuyển lên cơ quan cấp tỉnh theo quy định sửa đổi.
Rút khiếu nại. Người khiếu nại được rút toàn bộ hoặc một phần nội dung khiếu nại tại bất kỳ thời điểm nào, bằng đơn hoặc biên bản có chữ ký hoặc điểm chỉ. Phần còn lại tiếp tục được giải quyết. Nội dung đã rút không được xem xét lại, trừ trường hợp người khiếu nại bị ép buộc, đe dọa (khoản 3 Điều 10 sửa đổi).
Tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết (Điều 11a bổ sung):
- Tạm đình chỉ khi có sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc cần chờ kết quả giải quyết vấn đề liên quan của cơ quan khác; thời gian tạm đình chỉ không tính vào thời hạn giải quyết.
- Đình chỉ khi người khiếu nại rút toàn bộ khiếu nại, người khiếu nại chết mà quyền, nghĩa vụ không được thừa kế, tổ chức khiếu nại chấm dứt hoạt động mà không có người kế thừa, vụ việc không còn đối tượng, hoặc Tòa án đã thụ lý, giải quyết.
- Quyết định phải bằng văn bản, nêu rõ lý do, căn cứ pháp luật.
Đối thoại. Người khiếu nại được mời đối thoại mà không tham gia, không có lý do chính đáng thì người giải quyết vẫn tiếp tục giải quyết theo quy định (khoản 6 Điều 30 sửa đổi).
4. Tố cáo: rõ thẩm quyền, chặt chẽ khâu theo dõi kết luận
- Bổ sung nguyên tắc xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo đối với các trường hợp luật chưa quy định cụ thể, hạn chế tình trạng đùn đẩy đơn.
- Thủ tướng Chính phủ được ủy quyền cho Tổng Thanh tra Chính phủ giải quyết tố cáo.
- Hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận nội dung tố cáo.
- Bổ sung trường hợp chấm dứt việc bảo vệ người tố cáo khi người được bảo vệ cố ý không thực hiện nghĩa vụ theo quy định.
5. Lưu ý rủi ro và tình huống thường gặp
- Gửi đơn sai nơi: nhiều người vẫn gửi đơn đến UBND cấp huyện cũ. Cần xác định cơ quan đã ban hành quyết định bị khiếu nại sau sắp xếp để gửi đúng chủ thể có thẩm quyền.
- Rút khiếu nại thiếu cân nhắc: nội dung đã rút không được xem xét lại. Nếu chỉ đạt thỏa thuận một phần, nên rút phần đã được giải quyết, giữ lại phần còn tranh chấp.
- Không đến đối thoại: vắng mặt không lý do chính đáng có thể làm mất cơ hội trình bày, cung cấp chứng cứ.
- Thời hiệu và lựa chọn Tòa án: thời hiệu khiếu nại vẫn là 90 ngày kể từ ngày nhận hoặc biết quyết định, hành vi hành chính (Điều 9 Luật Khiếu nại). Người dân có thể khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nhân dân khu vực hoặc Tòa án nhân dân cấp tỉnh theo thẩm quyền; khi Tòa án đã thụ lý, việc giải quyết khiếu nại sẽ bị đình chỉ.
- Tố cáo sai sự thật: người tố cáo cố ý tố cáo sai có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội vu khống (Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015).
Kết luận
Luật số 136/2025/QH15 giúp quy trình tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo vận hành phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời trao thêm quyền chủ động cho người khiếu nại. Để bảo vệ quyền lợi hiệu quả, người dân nên xác định đúng cơ quan có thẩm quyền, chuẩn bị chứng cứ đầy đủ và cân nhắc giữa con đường khiếu nại và khởi kiện hành chính. Bạn đọc cần hỗ trợ soạn đơn hoặc đại diện khiếu nại, khởi kiện có thể tham khảo dịch vụ pháp lý của Luật Sao Kim.
Nguồn tham khảo: Báo Đại biểu Nhân dân (daibieunhandan.vn), bài “Luật: những điểm mới hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận nội dung tố cáo”; Cổng Phổ biến, giáo dục pháp luật TP Cần Thơ, bài “Điểm mới quan trọng của Luật Khiếu nại sửa đổi năm 2025”; Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật (vbpl.moj.gov.vn).
Công ty Luật TNHH Sao Kim – Hotline/Zalo: 0913 563 994 – Văn phòng: P.301, tòa 493 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
