Với một số tội phạm, pháp luật trao cho bị hại quyền quyết định việc khởi tố vụ án. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp “rút đơn” đều dẫn đến đình chỉ vụ án, và rút đơn cũng không xóa bỏ nghĩa vụ bồi thường. Bài viết phân tích điều kiện, ngoại lệ và hệ quả pháp lý theo quy định hiện hành.
1. Những tội phạm chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại
Theo khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung), chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết, đối với các tội phạm quy định tại:
- khoản 1 các Điều 134 (cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác), 135, 136, 138, 139, 141 (tội hiếp dâm), 143 (tội cưỡng dâm) của Bộ luật Hình sự;
- Điều 155 (tội làm nhục người khác) và Điều 156 (tội vu khống) của Bộ luật Hình sự;
- khoản 1 Điều 226 (tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp) của Bộ luật Hình sự.
Cần lưu ý: chỉ khoản 1 của các điều luật nêu trên thuộc diện khởi tố theo yêu cầu. Nếu hành vi thuộc các khoản tăng nặng, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn khởi tố mà không phụ thuộc vào yêu cầu của bị hại.
2. Rút yêu cầu khởi tố thì vụ án phải được đình chỉ
Khoản 2 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định: trường hợp người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu thì vụ án phải được đình chỉ.
Tùy giai đoạn, cơ quan có thẩm quyền ra quyết định đình chỉ:
- Giai đoạn điều tra: Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra theo điểm a khoản 1 Điều 230 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Giai đoạn truy tố: Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án theo Điều 248 Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Giai đoạn xét xử sơ thẩm: Tòa án ra quyết định đình chỉ vụ án theo Điều 282 Bộ luật Tố tụng hình sự. Sau cải cách tổ chức Tòa án năm 2025, thẩm quyền xét xử sơ thẩm phần lớn các vụ án thuộc nhóm này thuộc Tòa án nhân dân khu vực.
- Giai đoạn phúc thẩm: nếu bị hại rút yêu cầu trước hoặc tại phiên tòa phúc thẩm, Hội đồng xét xử phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án; hướng xử lý này đã được Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn tại Công văn số 254/TANDTC-PC năm 2018.
3. Ngoại lệ: rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức
Khoản 2 Điều 155 cũng quy định ngoại lệ: nếu có căn cứ xác định người đã yêu cầu rút yêu cầu khởi tố trái với ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức thì cơ quan tiến hành tố tụng vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng đối với vụ án.
Trên thực tế, cơ quan tiến hành tố tụng thường lấy lời khai, xác minh tính tự nguyện khi có dấu hiệu bị hại bị đe dọa hoặc chịu sức ép từ phía bị can.
4. Đã rút thì không được yêu cầu lại
Theo khoản 3 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự, bị hại hoặc người đại diện của bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức.
5. Lưu ý rủi ro và tình huống thường gặp
- Rút đơn khi chưa nhận đủ bồi thường: bị hại rút đơn theo lời hứa bồi thường, sau đó bên kia không thực hiện, trong khi vụ án đã bị đình chỉ. Nên lập văn bản thỏa thuận và nhận tiền trước hoặc đồng thời với việc rút yêu cầu.
- Quyền đòi bồi thường dân sự vẫn còn: Đình chỉ vụ án hình sự không làm mất quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Điều 584, 590, 592 Bộ luật Dân sự năm 2015; bị hại có thể khởi kiện vụ án dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền.
- Vụ án có nhiều bị hại: Việc một bị hại rút yêu cầu không đương nhiên dẫn đến đình chỉ toàn bộ vụ án nếu các bị hại khác vẫn giữ yêu cầu.
- Nhầm khung hình phạt: nếu kết quả giám định hoặc tình tiết định khung đưa hành vi sang khoản 2, 3 của điều luật, việc rút đơn chỉ có thể được xem xét như tình tiết giảm nhẹ (Điều 51 Bộ luật Hình sự).
Nguồn tham khảo: Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Điều 155, 230, 248, 282; Luật số 99/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự (thông tin thông qua: Viện kiểm sát nhân dân tối cao – vksndtc.gov.vn); Tạp chí Tòa án nhân dân (tapchitoaan.vn); Tạp chí Luật sư Việt Nam (lsvn.vn).
Bị hại cần đánh giá việc rút yêu cầu khởi tố, soạn thỏa thuận bồi thường, hoặc bị can, gia đình bị can cần luật sư bào chữa trong vụ án hình sự, vui lòng tham khảo dịch vụ pháp lý của Luật Sao Kim.
Công ty Luật TNHH Sao Kim – Hotline/Zalo: 0913 563 994 – Văn phòng: P.301, tòa 493 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội





