Ngày 9/11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gắn với dấu mốc Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946. Năm 2026, Ngày Pháp luật diễn ra trong bối cảnh Quốc hội vừa thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) và bộ máy nhà nước vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bài viết điểm lại căn cứ pháp lý, ý nghĩa của ngày này và những việc cụ thể người dân, doanh nghiệp nên làm để chủ động tuân thủ pháp luật.
1. Căn cứ pháp lý và nguồn gốc của Ngày Pháp luật
Ngày Pháp luật được quy định tại Điều 8 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 14/2012/QH13 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2013). Theo đó, ngày 9 tháng 11 hằng năm là Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, được tổ chức nhằm tôn vinh Hiến pháp, pháp luật, giáo dục ý thức thượng tôn pháp luật cho mọi người trong xã hội.
Mốc 9/11 được lựa chọn vì đây là ngày Quốc hội khóa I thông qua Hiến pháp năm 1946 – bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ năm 2013 đến nay, Ngày Pháp luật được tổ chức thường niên, trở thành dịp để cơ quan, tổ chức, cộng đồng cùng nhìn lại việc xây dựng và thi hành pháp luật.
2. Ngày Pháp luật năm 2026 có gì đáng chú ý?
Thứ nhất, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) đã được thông qua. Theo Tạp chí Công Thương, ngày 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI thông qua luật này với 466/475 đại biểu tán thành; luật gồm 5 chương, 39 điều và có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Một số điểm mới đáng chú ý:
- Nhà nước ưu tiên, khuyến khích chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phổ biến pháp luật; đồng thời bổ sung cơ chế kiểm soát, kiểm chứng thông tin pháp luật được phổ biến qua nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.
- Cổng Pháp luật quốc gia được xác định là nền tảng số quốc gia về pháp luật dùng chung cho các ngành, lĩnh vực.
- Mở rộng nhóm đối tượng đặc thù được ưu tiên, như người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người tái hòa nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù.
- Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật được thành lập thống nhất đến cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Trong thời gian luật mới chưa có hiệu lực, Luật số 14/2012/QH13 tiếp tục được áp dụng.
Thứ hai, thông điệp truyền thông được đổi mới. Bộ Tư pháp đã giới thiệu bộ nhận diện Ngày Pháp luật năm 2026 cùng hệ thống khẩu hiệu, trong đó có 21 khẩu hiệu ban hành kèm Quyết định số 1497/QĐ-HĐPH ngày 16/6/2026 của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương. Tinh thần xuyên suốt là chuyển từ pháp luật “tốt trong văn bản” sang “tốt trong cuộc sống”, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.
3. Tuân thủ pháp luật là nghĩa vụ hiến định
Ý nghĩa của Ngày Pháp luật không dừng ở các hoạt động tuyên truyền. Theo Điều 46 Hiến pháp năm 2013, công dân có nghĩa vụ tuân theo Hiến pháp và pháp luật. Với doanh nghiệp, Điều 8 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định các nghĩa vụ như đáp ứng đủ điều kiện kinh doanh, kê khai và nộp thuế, bảo đảm quyền lợi người lao động, chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin kê khai.
Thực tiễn cho thấy, phần lớn rủi ro pháp lý mà cá nhân, doanh nghiệp gặp phải không xuất phát từ việc cố ý vi phạm, mà do chưa cập nhật kịp văn bản mới. Chỉ riêng năm 2025 – 2026, hàng loạt luật quan trọng về thuế, thương mại điện tử, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân đã được ban hành hoặc sửa đổi; địa giới, tên gọi đơn vị hành chính và thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực cũng thay đổi.
4. Người dân, doanh nghiệp nên làm gì?
- Tra cứu văn bản từ nguồn chính thống: ưu tiên Cổng Pháp luật quốc gia, Công báo, cổng thông tin của cơ quan ban hành; thận trọng với thông tin pháp luật lan truyền trên mạng xã hội hoặc do công cụ trí tuệ nhân tạo tổng hợp mà không ghi rõ văn bản, điều khoản.
- Cập nhật địa chỉ, thẩm quyền sau sắp xếp hành chính: khi ký hợp đồng, nộp hồ sơ, khởi kiện cần dùng tên xã, phường mới và xác định đúng cơ quan, Tòa án có thẩm quyền.
- Doanh nghiệp định kỳ rà soát tuân thủ: đối chiếu điều lệ, hợp đồng mẫu, nội quy lao động, chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân với quy định mới; nên thực hiện ít nhất mỗi năm một lần hoặc khi có luật mới liên quan đến ngành nghề.
- Sử dụng kênh hỗ trợ pháp lý phù hợp: người thuộc diện được trợ giúp pháp lý có thể liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước theo Luật Trợ giúp pháp lý 2017; tranh chấp nhỏ trong cộng đồng có thể đề nghị hòa giải ở cơ sở theo Luật Hòa giải ở cơ sở 2013.
5. Lưu ý rủi ro thường gặp
- Áp dụng văn bản đã hết hiệu lực: nhiều mẫu hợp đồng, biểu mẫu lưu hành trên mạng vẫn viện dẫn văn bản cũ, dẫn đến điều khoản vô hiệu hoặc hồ sơ bị trả lại.
- Nhầm lẫn giữa dự thảo và luật đã thông qua, giữa ngày thông qua và ngày có hiệu lực: ví dụ Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) đã thông qua nhưng đến 01/3/2027 mới có hiệu lực.
- Tin vào “tư vấn” không rõ nguồn gốc: cần kiểm tra tư cách hành nghề của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư trước khi giao hồ sơ.
Căn cứ pháp lý: Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Điều 46; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 14/2012/QH13, Điều 8; Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) thông qua ngày 23/8/2026 [CẦN KIỂM TRA số hiệu]; Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, Điều 8; Luật Trợ giúp pháp lý số 11/2017/QH14; Luật Hòa giải ở cơ sở số 35/2013/QH13; Quyết định số 1497/QĐ-HĐPH ngày 16/6/2026.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Công Thương; Thị trường Tài chính Tiền tệ; Báo Đại biểu Nhân dân.
Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam, Luật Sao Kim sẵn sàng đồng hành cùng cá nhân, doanh nghiệp trong việc rà soát tuân thủ, cập nhật quy định mới. Tham khảo dịch vụ pháp lý của Luật Sao Kim.
Công ty Luật TNHH Sao Kim – Hotline/Zalo: 0913 563 994 – Văn phòng: P.301, tòa 493 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
