Xô xát, đánh nhau vì mâu thuẫn nhỏ là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ án cố ý gây thương tích. Tỷ lệ tổn thương cơ thể do cơ quan giám định kết luận là yếu tố then chốt để xác định có tội hay không và áp dụng khung hình phạt nào. Đặc biệt, ở mức độ nhẹ nhất, vụ án chỉ được khởi tố khi người bị hại có yêu cầu. Bài viết phân tích các quy định này và những lưu ý thực tiễn cho cả người bị hại lẫn người bị tố giác.
1. Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14 và Luật số 86/2025/QH15 – Điều 134 (Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác).
- Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 và các luật sửa đổi, bổ sung – Điều 155 (Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của bị hại).
- Thông tư số 22/2019/TT-BYT của Bộ Y tế quy định tỷ lệ phần trăm tổn thương cơ thể sử dụng trong giám định pháp y.
2. Bao nhiêu phần trăm thương tật thì phạm tội?
Theo khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự, người cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi thuộc một trong hai trường hợp:
- Tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%; hoặc
- Tỷ lệ dưới 11% nhưng thuộc một trong các tình tiết luật định, như: dùng hung khí nguy hiểm hoặc thủ đoạn gây nguy hại cho nhiều người; dùng a-xít, hóa chất nguy hiểm; gây cố tật nhẹ cho nạn nhân; phạm tội với người dưới 16 tuổi, phụ nữ mà biết là có thai, người già yếu, ốm đau hoặc không có khả năng tự vệ; phạm tội với ông bà, cha mẹ, thầy giáo, người nuôi dưỡng, chữa bệnh cho mình; có tổ chức; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; thuê gây thương tích hoặc gây thương tích thuê; có tính chất côn đồ; phạm tội với người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân.
Như vậy, gây thương tích dưới 11% và không có tình tiết nêu trên thì chưa cấu thành tội phạm; người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về an ninh, trật tự và phải bồi thường thiệt hại theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015.
3. Các khung hình phạt chính
| Khung | Trường hợp điển hình | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | 11% – 30%, hoặc dưới 11% kèm tình tiết luật định | Cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc tù từ 06 tháng đến 03 năm |
| Khoản 2 | 31% – 60%; hoặc 11% – 30% kèm tình tiết luật định; gây thương tích cho 02 người trở lên… | Tù từ 02 năm đến 06 năm |
| Khoản 3 | Từ 61% trở lên; hoặc 31% – 60% kèm tình tiết luật định… | Tù từ 05 năm đến 10 năm |
| Khoản 4 | Làm chết người; hoặc từ 61% trở lên kèm tình tiết luật định… | Tù từ 07 năm đến 14 năm |
| Khoản 5 | Làm chết 02 người trở lên… | Tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân |
Ngoài ra, người chuẩn bị vũ khí, vật liệu nổ, hung khí nguy hiểm, a-xít, hóa chất nguy hiểm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm nhằm gây thương tích có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm (khoản 6 Điều 134).
Tỷ lệ tổn thương cơ thể do cơ quan giám định pháp y kết luận trên cơ sở trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng. Nếu không đồng ý với kết luận giám định, người bị hại hoặc người bị buộc tội có quyền đề nghị giám định bổ sung, giám định lại theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
4. Khởi tố theo yêu cầu của người bị hại
Theo khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự, vụ án về tội cố ý gây thương tích thuộc khoản 1 Điều 134 chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện của bị hại (trường hợp bị hại dưới 18 tuổi, có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất hoặc đã chết). Từ khoản 2 trở lên, cơ quan có thẩm quyền khởi tố mà không phụ thuộc ý chí của bị hại.
Hệ quả quan trọng của cơ chế này:
- Rút yêu cầu thì đình chỉ vụ án: nếu bị hại rút yêu cầu khởi tố, vụ án phải được đình chỉ, trừ trường hợp có căn cứ xác định việc rút yêu cầu là trái với ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức.
- Đã rút thì không được yêu cầu lại: bị hại đã rút yêu cầu thì không có quyền yêu cầu khởi tố lại, trừ trường hợp việc rút là do bị ép buộc, cưỡng bức.
- Việc rút yêu cầu có thể thực hiện ở các giai đoạn tố tụng, nhưng phải là ý chí tự nguyện, được thể hiện bằng văn bản.
5. Lưu ý rủi ro và tình huống thường gặp
- Đối với người bị hại: cần đi khám, điều trị tại cơ sở y tế và giữ lại hồ sơ bệnh án, hóa đơn, hình ảnh, tin nhắn, camera; tố giác kịp thời tới Công an cấp xã hoặc cơ quan điều tra có thẩm quyền để được trưng cầu giám định sớm. Cân nhắc kỹ trước khi ký “đơn bãi nại” hoặc rút yêu cầu khi chưa nhận đủ bồi thường, vì sau khi rút sẽ không được yêu cầu lại.
- Đối với người bị tố giác: chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả là tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật Hình sự; tuy nhiên tuyệt đối không gây áp lực, đe dọa bị hại để rút đơn – hành vi này khiến việc rút yêu cầu không được chấp nhận và có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý khác.
- Kết luận giám định chưa phải là tất cả: ngay cả khi tỷ lệ thương tật dưới 11%, các tình tiết như dùng hung khí nguy hiểm, có tính chất côn đồ vẫn có thể dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Thẩm quyền xét xử: sau cải cách tổ chức Tòa án năm 2025, vụ án sơ thẩm thông thường do Tòa án nhân dân khu vực nơi tội phạm được thực hiện giải quyết; cần xác định đúng Tòa án theo địa giới hành chính mới.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam (lsvn.vn), bài “Khởi tố theo yêu cầu của người bị hại – cơ chế pháp lý nhân văn trong tố tụng hình sự”, ngày 12/12/2025; Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử; Cổng thông tin Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Nếu bạn là người bị hại cần bảo vệ quyền lợi hoặc là người đang bị tố giác về hành vi gây thương tích, hãy liên hệ sớm để được luật sư tư vấn, tham gia tố tụng. Tham khảo dịch vụ pháp lý của Luật Sao Kim.
Công ty Luật TNHH Sao Kim – Hotline/Zalo: 0913 563 994 – Văn phòng: P.301, tòa 493 Thụy Khuê, Tây Hồ, Hà Nội
